Chuyện dĩa cơm lên giá

Khi trở lại Sài Gòn sau Tết, tôi đã bị sốc khi nhìn bảng giá tại các quán cơm. Tôi sống ở quận 9, một nơi vốn được coi là có mức chi phí dễ thở hơn trung tâm thì giá một phần cơm bình dân đã đồng loạt tăng từ 35.000 VNĐ lên 40.000 VNĐ. Con số 5.000 VNĐ nghe có vẻ nhỏ, nhưng nếu đặt nó vào hệ quy chiếu của những người lao động hay sinh viên, chúng ta sẽ thấy một thực tế khắc nghiệt. Hiện nay, lương làm thêm của một sinh viên trung bình rơi vào khoảng 20.000 đến 22.000 VNĐ mỗi giờ, điều này đồng nghĩa với việc để có được một bữa cơm, một bạn trẻ phải đánh đổi bằng 2 giờ lao động.

Việc tăng giá này là kết quả của một chuỗi áp lực tích tụ từ nhiều phía lên các hộ kinh doanh cá thể. Theo tôi thấy, nguyên nhân đầu tiên là sự chuyển đổi trong chính sách quản lý thuế. Việc chuyển từ thu thuế khoán cố định sang thu thuế dựa trên doanh thu đã buộc các chủ quán phải minh bạch hóa dòng tiền và đẩy phần nghĩa vụ thuế tăng thêm này vào giá thành sản phẩm để duy trì mức lợi nhuận. Bên cạnh đó, lạm phát vẫn âm thầm càn quét qua mặt hàng hàng thực phẩm và nhiên liệu. Giá xăng, dầu và đặc biệt là giá gas công nghiệp liên tục biến động theo chiều hướng tăng, kéo theo chuỗi cung ứng nguyên liệu từ các chợ đầu mối về đến các quán đều đội chi phí. Trong khi đó, một thực tại đáng buồn là mức lương cơ bản và thu nhập thực tế của đa số người lao động vẫn duy trì ở mức cũ, tạo thành một gọng kìm bóp nghẹt túi tiền của những người ở tầng lớp bình dân.

Trên các mặt báo và bản tin kinh tế, chúng ta vẫn thường thấy những con số lạc quan về tăng trưởng GDP, về chỉ số niềm tin tiêu dùng hay sự phục hồi mạnh mẽ của nền kinh tế sau đại dịch. Tuy nhiên, dường như có một khoảng cách xa vời giữa những biểu đồ tăng trưởng xanh màu trên báo chí và dĩa cơm tại các quán ven đường. Nghịch lý này cho thấy sự lệch pha, nơi mà các chỉ số vĩ mô tốt đẹp không đồng nghĩa với việc áp lực mưu sinh của người dân được giảm nhẹ.

Theo quan điểm của tôi, một nền kinh tế thực sự bền vững phải là một nền kinh tế mà ở đó người lao động có thể chi trả cho các nhu cầu cơ bản bằng giá cả hợp lý. Khi cái giá của một bữa cơm bình dân bắt đầu tương đương với 2 giờ làm việc, đó là dấu hiệu cho thấy sự mất cân bằng. Chúng ta không thể đơn thuần trách các chủ quán cơm, bởi bản thân họ cũng là những nạn nhân. Vấn đề nằm ở sự điều tiết vĩ mô và tính thực tế của các chính sách an sinh xã hội. Nếu không có những biện pháp kiểm soát lạm phát hiệu quả và các chính sách thiết thực, dĩa cơm 40.000 VNĐ hôm nay có thể chỉ là khởi đầu của một làn sóng bão giá mới, khiến khoảng cách giàu nghèo ngày càng nới rộng và cuộc sống của những người ở tầng dưới xã hội ngày càng trở nên chật vật hơn .