Hôm qua ngày 24/03, kỷ niệm 100 năm ngày mất của cụ Phan Châu Trinh. Với lòng thành kính của bậc hậu thế, tôi muốn dành đôi dòng để tri ân những đóng góp của cụ. Mặc dù bài viết này có chủ đề khác với những gì tôi hay viết nhưng mong độc giả sẽ đón nhận.
Nhắc tới cụ Phan Châu Trinh, tôi nhớ tới câu: Khai dân trí - Chấn dân khí - Hậu dân sinh. Quan điểm của cụ là mọi thứ bắt đầu từ khai phóng dân trí, dân mình trước hết phải hiểu biết, sau đó là chấn hưng tinh thần tự tôn rồi mới tới cải thiện đời sống, phát triển kinh tế. Đã hơn trăm năm đã qua, quan điểm này đến giờ tôi vẫn thấy đúng.
Khác với những các phong trào lấy bạo lực làm chủ đạo, cụ Phan Châu Trinh chọn phương pháp đấu tranh ôn hoà, từng bước cải cách văn hoá nước nhà. Cụ chủ trương đập tan lối học cũ kỹ, thay bằng việc mở trường dạy chữ Quốc ngữ và các môn khoa học thực nghiệm, lấy thực học làm gốc rễ. Không dừng lại ở đó, cụ còn khơi dậy tinh thần tự chủ kinh tế qua việc lập các hội buôn, nông hội, dạy dân mình cách làm giàu để không bị lệ thuộc. Đặc biệt nhất là cuộc cải cách lối sống đầy táo bạo: từ việc vận động cắt tóc ngắn, bỏ hủ tục, đến việc dùng diễn thuyết và báo chí để thức tỉnh dân tộc.
Cụ có viết 10 lời bi ai của dân tộc, tôi xin trích nguyên văn như sau:
1. Trong khi người nước ngoài có chí cao, dám chết vì việc nghĩa, vì lợi dân ích nước; thì người nước mình tham sống sợ chết, chịu kiếp sống nhục nhã đoạ đày.
2. Trong khi người ta dẫu sang hay hèn, nam hay nữ ai cũng lo học lấy một nghề; thì người mình chỉ biết ngồi không ăn bám.
3. Trong khi họ có óc phiêu lưu mạo hiểm, dám đi khắp thế giới mở mang trí óc; thì ta suốt đời chỉ loanh quanh xó bếp, hú hí với vợ con.
4. Trong khi họ có tinh thần đùm bọc, thương yêu giúp đỡ lẫn nhau; thì ta lại chỉ quen thói giành giật, lừa đảo nhau vì chữ lợi.
5. Trong khi họ biết bỏ vốn lớn, giữ vững chữ tín trong kinh doanh làm cho tiền bạc lưu thông, đất nước ngày càng giàu có; thì ta quen thói bất nhân bất tín, cho vay cắt cổ, ăn quỵt vỗ nợ, để tiền bạc đất đai trở thành vô dụng.
6. Trong khi họ biết tiết kiệm tang lễ, cư xử hợp nghĩa với người chết; thì ta lo làm ma chay cho lớn, đến nỗi nhiều gia đình bán hết ruộng hết trâu.
7. Trong khi họ ra sức cải tiến phát minh, máy móc ngày càng tinh xảo; thì ta đầu óc thủ cựu, ếch ngồi đáy giếng, không có gan đua chen thực nghiệp.
8. Trong khi họ giỏi tổ chức công việc, sắp xếp giờ nghỉ giờ làm hợp lý, thì ta chỉ biết chơi bời, rượu chè cờ bạc, bỏ bê công việc.
9. Trong khi họ biết gắng giỏi tự lực tự cường, tin ở bản thân; thì ta chỉ mê tín nơi mồ mả, tướng số, việc gì cũng cầu trời khấn Phật.
10. Trong khi họ làm việc quan cốt ích nước lợi dân, đúng là “đầy tớ” của dân, được dân tín nhiệm; thì ta lo xoay xở chức quan để no ấm gia đình, vênh vang hoang phí, vơ vét áp bức dân chúng, v.v…
- nguồn tôi trích ở đây.
Chắc chắn đến bây giờ mọi thứ đã tốt hơn thời cụ làm cách mạng nhưng cũng chưa phải là trạng thái tốt nhất. Còn rất nhiều cái dang dở chấp vá mà cái cốt lõi là khai dân trí hình như vẫn chưa đạt tới độ chín muồi. Khai dân trí đâu chỉ đơn giản là dạy cho hết cái chữ, dạy cho có cái bằng, mà quan trọng hơn hết là phải dạy cho con người ta cái tư duy độc lập, biết nhìn nhận sự việc ở nhiều khía cạnh, biết phản biện và trên hết là biết giữ lấy cái nghĩa nhân. Tôi nghĩ rằng, nếu muốn dân mình thiệt sự tự cường, mình cần phải cải thiện những giá trị cốt lõi này mạnh mẽ hơn nữa.
Bình luận ()