Tôi may mắn có cơ hội tham gia nhiều cuộc thảo luận, hội thảo về xây dựng cộng đồng đổi mới sáng tạo và hệ sinh thái khởi nghiệp tại Việt Nam. Trong những cuộc thảo luận đó, người ta nhắc đến rất nhiều yếu tố để tạo nên một môi trường thuận lợi cho startup, từ nguồn vốn, nhân lực, chính sách hỗ trợ, cơ sở hạ tầng cho đến sự kết nối giữa doanh nghiệp, nhà trường và các tổ chức. Tất cả đều quan trọng và cần thiết. Theo góc nhìn của tôi, tôi cho rằng có một yếu tố rất quan trọng đó chính là lòng bao dung của xã hội đối với startup.
Bao dung, theo cách hiểu của tôi, là sự rộng lượng, thấu hiểu và sẵn sàng chấp nhận những thiếu sót, sai lầm của người khác, đồng thời cho họ cơ hội được sửa chữa và làm lại. Bao dung không đồng nghĩa với việc dễ dãi hay bỏ qua mọi sai phạm, mà là cách chúng ta nhìn nhận sai lầm bằng sự cảm thông thay vì vội vàng phán xét. Bởi lẽ, bản chất của startup là hành trình đi tìm lời giải cho những vấn đề mà chúng ta đều chưa có đáp án. Một startup được hình thành từ những giả thuyết về thị trường, khách hàng, sản phẩm và mô hình kinh doanh. Những giả thuyết ấy cần được kiểm chứng qua thực tế, và dĩ nhiên, không phải giả thuyết nào cũng đúng. Ai cũng biết có tới 90% (tôi không rõ số liệu nhưng tạm cho là vậy) startup khởi nghiệp thất bại.
Hiếm có ai khởi nghiệp lần đầu tiên mà đã thành công. Ngay cả những doanh nhân thành công cũng có thể từng trải qua nhiều lần thất bại trước đó. Thất bại, ở một góc độ nào đó, chính là một phần của quá trình học hỏi và tích lũy kinh nghiệm. Thế nhưng, nếu một người trẻ khởi nghiệp thất bại và điều họ nhận lại từ xã hội là sự chê trách, chế giễu thì liệu họ còn đủ can đảm để bắt đầu một lần nữa? Tôi nghĩ đây là một vấn đề đáng suy ngẫm. Một môi trường mà con người trong đó luôn nhìn nhận thất bại như một điều đáng xấu hổ thì rất khó để hình thành một tinh thần khởi nghiệp thực sự mạnh mẽ.
Ngay cả bản thân tôi, nếu sau dự án đầu tiên thất bại mà tôi không may mắn nhận được sự bao dung từ mọi người thì có lẽ thật khó để tiếp tục.
Sự bao dung ấy không chỉ nên dừng lại ở thái độ của cộng đồng mà còn cần được thể hiện trong cách chúng ta xây dựng và thực thi pháp luật. Tôi hiểu rằng pháp luật cần có tính nghiêm minh và răn đe. Tuy nhiên, tôi cũng cho rằng bên cạnh tính răn đe, pháp luật cần có thêm tính bao dung, đặc biệt là sự tương xứng giữa mức độ sai phạm và hậu quả. Gần đây, tôi đọc được nhiều bài kể về việc một số người bị cấm xuất cảnh vì những khoản nợ thuế rất nhỏ liên quan đến doanh nghiệp được thành lập từ 10 năm trước. Thử tưởng tượng một bạn trẻ cách đây 10 năm từng thành lập một công ty với rất nhiều hoài bão, nhưng sau đó thất bại và phải dừng hoạt động. 10 năm sau, khi cuộc sống đã bước sang một giai đoạn khác, họ vẫn có thể gặp khó khăn từ luật pháp. Điều này khác nào hù doạ các bạn trẻ thế hệ sau đừng khởi nghiệp nữa.
Ngoài môi trường pháp lý, tôi nghĩ lòng bao dung còn đặc biệt cần thiết trong cách khách hàng đón nhận và trải nghiệm sản phẩm của startup. Khác với những doanh nghiệp đã có hàng chục năm phát triển, phần lớn startup đều phải đưa sản phẩm ra thị trường khi mọi thứ vẫn chưa thực sự hoàn thiện. Vì vậy, việc sản phẩm đôi lúc gặp lỗi, tính năng chưa đáp ứng được kỳ vọng hay dịch vụ chưa thực sự tốt là điều khó tránh khỏi. Ở góc độ khách hàng, tôi hoàn toàn hiểu rằng khi bỏ tiền ra sử dụng một sản phẩm hay dịch vụ, ai cũng có quyền kỳ vọng nhận được chất lượng tương xứng. Khách hàng không có nghĩa vụ phải chịu đựng những thiếu sót của startup. Nhưng nếu có thể, tôi mong rằng chúng ta sẽ dành thêm một chút kiên nhẫn và sự cảm thông cho những sản phẩm đang trong quá trình trưởng thành.
Bản thân tôi cũng khá may mắn khi trong quá trình xây dựng Ecombox, tôi được gặp những khách hàng rất bao dung. Họ đã tin tưởng sử dụng sản phẩm từ những ngày đầu, khi Ecombox vẫn còn nhiều thiếu sót và chưa thể đáp ứng hoàn toàn những gì họ mong đợi. Họ sẵn sàng phản hồi, góp ý, kiên nhẫn chờ đợi chúng tôi.
Nghĩ rộng ra, tôi cho rằng lòng bao dung không chỉ cần thiết đối với startup mà còn là một phẩm chất quan trọng trong đời sống xã hội. Nó phản ánh phần nào văn hóa và dân trí.
Đôi khi lướt facebook, tôi bắt gặp không ít vụ mà một người chỉ vì một phát ngôn thiếu suy nghĩ, một hành động sai lầm hay một thất bại nào đó mà phải hứng chịu hàng ngàn lời chỉ trích. Không ít người sẵn sàng chế giễu, xúc phạm, thậm chí phủ nhận toàn bộ giá trị của một con người chỉ thông qua một sự việc mà bản thân họ chưa chắc đã hiểu hết. Điều đó phản ánh khá nhiều về dân trí và ảnh hưởng của nó với xã hội.
Liệu chúng ta đã đủ bao dung hay chưa ?
Bạn cần đăng ký trả phí để bình luận.