Thương mại điện tử Việt Nam đang bùng nổ, nhưng có lẽ chúng ta đã quên đi một yếu tố rất quan trọng để sự bùng nổ này kéo dài hơn nữa.
Thịnh Võ Quốc
Thịnh Võ Quốc
Bạn có thể đọc 2 bài viết này của tôi để có cái nhìn tổng quan về thị trường hiện tại.
Nhìn vào bề nổi, GMV thương mại điện tử của Việt Nam liên tục phá đỉnh, số lượng người mua online tăng, các kênh bán hàng ngày càng đa dạng từ marketplace, website cho đến social commerce và livestream. Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng hào nhoáng đó là một thực trạng vận hành cực kỳ sơ khai. Phần lớn các doanh nghiệp hiện nay vẫn đang xử lý hàng ngàn đơn hàng mỗi ngày bằng Excel, bằng các nhóm chat Zalo, bằng những phần mềm rời rạc hoặc các quy trình hoàn toàn thủ công. Sự chênh lệch này tạo ra một thứ gọi là nợ vận hành. Khi đơn hàng càng nhiều, lỗi sai càng lớn và chi phí càng phình to. Tôi không viết đoạn này làm văn mẫu của một bài pitch gọi vốn mà tôi đang chia sẻ chuyện có thật. Từng đi rất nhiều kho hàng, gặp nhiều nhà bán. Có những nhà bán mà kho của họ rối tới mức tôi không thấy đường đi vì sợ đạp vô hàng hoá.
Thực tế, thương mại điện tử Việt Nam đang vô giai đoạn thanh lọc khắc nghiệt. Giai đoạn đầu, cuộc chơi xoay quanh việc kéo traffic, chạy quảng cáo và chốt đơn. Nhưng hiện tại, khi chi phí quảng cáo (CAC) ngày càng cao, các sàn cạnh tranh giá khốc liệt và biên lợi nhuận bị bào bởi đủ loại phí, thì việc bán được hàng không còn là dấu hiệu tốt. Lợi thế cạnh tranh bây giờ chuyển dịch hoàn toàn về phía hậu cần. Người thắng không chỉ là người bán được nhiều đơn, mà là người xử lý được khối lượng đơn khổng lồ đó với chi phí thấp nhất, ít lỗi nhất và tốc độ ổn định nhất.
Thế nhưng, kho hàng của rất nhiều doanh nghiệp Việt Nam vẫn đang kẹt lại ở cách làm cũ. Nhân viên kho thao tác bằng trí nhớ, nhặt hàng dựa trên thói quen, không có hệ thống quản lý tồn kho theo thời gian thực, không kiểm soát được số lô, hạn sử dụng hay luồng di chuyển của từng mã vạch. Hậu quả là bán vượt số lượng tồn thực tế, lấy sai hàng, đóng gói nhầm, thất thoát tài sản và không thể tính toán được chi phí fulfillment trên từng đơn. Khi muốn mở thêm kho mới, mọi thứ lập tức trở nên rối loạn.
Sự nhầm lẫn lớn nhất của nhiều chủ doanh nghiệp là đánh đồng logistics với việc giao hàng. Họ nghĩ logistics đơn giản là đóng gói xong rồi giao cho các hãng vận chuyển là xong. Nhưng với ecommerce, logistics không bắt đầu khi đơn vị vận chuyển nhận hàng. Nó bắt đầu từ lúc đơn hàng được tạo ra. Đó là một chuỗi phức tạp từ việc nhận đơn, đồng bộ tồn kho, phân bổ về đúng kho, lấy hàng, kiểm tra, đóng gói, in tem, theo dõi trạng thái, cho đến khâu đau đầu nhất là xử lý hoàn hàng và đối soát dòng tiền. Nếu chỉ nhìn logistics là giao hàng, doanh nghiệp sẽ bỏ qua phần tạo ra nhiều lỗi và thất thoát nhất: khâu vận hành trước khi đơn rời kho và sau khi đơn quay đầu trở về.
Đặc biệt, tỷ lệ hoàn hàng, hủy đơn hoặc giao thất bại ở thị trường Việt Nam là một con số không hề nhỏ, nhất là với hình thức trả tiền mặt (COD) hay chốt đơn qua livestream. Một shop có thể nhìn thấy 1.000 đơn/ngày là tăng trưởng mạnh, nhưng nếu 10-15% trong số đó bị hoàn/hủy, 2-3% sai hàng và tồn kho lệch liên tục, thì lợi nhuận thực tế sẽ giảm sút rất mạnh. Hoàn hàng không chỉ làm mất phí ship hai chiều. Nó kéo theo một loạt các chi phí ẩn khổng lồ: nhân sự xử lý hàng hoàn, kiểm đếm lại tình trạng, nhập lại lên hệ thống, đóng gói lại, và nguy cơ hàng hóa hư hỏng thành tồn chết.
Bài toán này càng trở nên khốc liệt khi doanh nghiệp mở rộng bán hàng đa kênh. Một thương hiệu có thể bán cùng lúc trên Shopee, Lazada, TikTok Shop, Facebook, website riêng, đại lý và cả hệ thống POS offline. Nếu không có một hệ thống trung tâm, mỗi kênh sẽ là một cục tồn kho riêng rẽ. Nhân sự phải copy dữ liệu thủ công qua lại, giá cả và trạng thái đơn hàng bị phân mảnh, chủ doanh nghiệp hoàn toàn mù mờ vì thiếu một nguồn dữ liệu chính (single source of truth). Rõ ràng, omnichannel không thể vận hành bằng tư duy single channel.
Nhìn vào bức tranh toàn cảnh, thị trường đang tồn tại một khoảng trống rất lớn. Các tập đoàn lớn có đủ ngân sách để triển khai những hệ thống ERP, WMS hạng nặng như SAP hay Oracle. Các shop nhỏ lẻ thì hài lòng với những phần mềm chốt đơn đơn giản. Nhưng lớp doanh nghiệp ở giữa, tức các SME, thương hiệu D2C hay các nhà bán hàng đang trên đà tăng trưởng mạnh thì lại bị kẹt cứng. Họ đã quá lớn để chạy bằng Excel, nhưng lại chưa đủ ngân sách và nguồn lực IT để duy trì các hệ thống enterprise khổng lồ. Khoảng trống thị trường nằm đúng ở lớp doanh nghiệp đang tăng trưởng này. Họ đang rất cần một giải pháp.
Thị trường không cần thêm một phần mềm bán hàng hay phần mềm kế toán rời rạc nữa. Thị trường đang cần một lớp hạ tầng nằm giữa kênh bán hàng, kho, vận chuyển và dữ liệu. Một hệ thống vận hành thống nhất nơi đơn hàng đổ về một đầu mối, tồn kho đồng bộ theo thời gian thực, quy trình kho được chuẩn hóa và dòng chảy dữ liệu hoàn toàn minh bạch. Rất nhiều người đang hô hào về việc ứng dụng AI vào thương mại điện tử, nhưng thực tế là AI không thể dự báo tồn kho hay tối ưu vận hành nếu dữ liệu đầu vào rác và sai lệch. AI trong ecommerce không bắt đầu từ những con chatbot, mà bắt đầu từ dữ liệu vận hành sạch trước. Trước khi có AI, bạn phải có hạ tầng dữ liệu, và trước khi có hạ tầng dữ liệu, bạn phải có nền tảng vận hành vững chắc.
Thị trường hạ tầng logistics và quản lý kho này có quy mô khổng lồ, bởi vì mỗi vấn đề mà nó giải quyết đều gắn trực tiếp với biên lợi nhuận của doanh nghiệp. Chủ doanh nghiệp sẽ sẵn sàng trả tiền khi hệ thống giúp họ giảm sai đơn, giảm hoàn hàng, tăng tốc độ xử lý, tính toán chính xác chi phí trên từng đơn. Đây không phải thị trường của những tính năng mua cho có (nice-to-have), đây là thị trường sinh tử. Về tầm nhìn dài hạn, hạ tầng logistics ecommerce sẽ là lợi thế cạnh tranh quốc gia. Nếu năng lực kho bãi và hoàn tất đơn hàng kém, doanh nghiệp Việt sẽ rất khó để chống đỡ lại sức ép từ chuỗi cung ứng xuyên biên giới. Muốn ecommerce Việt Nam đi xa hơn những chiến dịch chốt đơn ngắn hạn, chúng ta bắt buộc phải đầu tư xây dựng lớp hạ tầng này.
Đó chính là lý do Ecombox ra đời. Chúng tôi định vị Ecombox không phải là một phần mềm quản lý đơn hàng thông thường, mà là hạ tầng vận hành commerce thế hệ mới. Ecombox sinh ra cho giai đoạn thị trường đang chuyển mình từ bán hàng phân mảnh sang vận hành tập trung, từ xử lý thủ công sang workflow chuẩn hóa. Ecombox không giải quyết bài toán tạo ra thêm đơn hàng cho bạn. Ecombox giải quyết bài toán xử lý nhiều đơn hàng hơn, chính xác hơn, tốn ít chi phí hơn và sở hữu khả năng mở rộng quy mô không giới hạn. Tương lai của thương mại điện tử Việt Nam không chỉ thuộc về người bán hàng giỏi nhất, mà chắc chắn sẽ thuộc về những doanh nghiệp sở hữu hạ tầng vận hành mạnh mẽ nhất. Và Ecombox đang xây dựng chính lớp hạ tầng cốt lõi đó.
Coi thử video giới thiệu Ecombox để hiểu thêm cách chúng tôi giúp đỡ nhà bán hàng.
Luận bàn thêm: trong quá trình tiếp xúc với các quỹ đầu tư, tôi thường xuyên nhận được một nhận định: "Thị trường của Ecombox nhắm tới có vẻ quá nhỏ, trong khi mảng phần mềm quản lý nói chung lại đang cạnh tranh quá khốc liệt, làm sao các bạn có cửa?". Đa số các nhà đầu tư có xu hướng thích nhìn vào những thị trường khổng lồ, nơi đã có sẵn hàng tá đối thủ lớn nhỏ giằng xé nhau, vì họ mặc định quy mô thị trường hiện tại tỷ lệ thuận với dòng tiền. Nhưng góc nhìn của tôi thì khác, và nó chịu ảnh hưởng rất lớn từ tư duy của Peter Thiel. Trong cuốn Zero to One, Thiel đã khẳng định một quan điểm: "Cạnh tranh là dành cho kẻ thua cuộc". Khi bạn lao vào một thị trường rộng lớn đã được định hình quá rõ ràng, bạn đang tự đẩy mình vào một cuộc chiến đổ máu về giá và tính năng, nơi biên lợi nhuận bị vắt kiệt và không doanh nghiệp nào thực sự bứt phá.
Thay vì đâm đầu vào cái đại dương đỏ của các phần mềm chốt đơn hay quản lý bán hàng chung chung để tranh giành từng miếng nhỏ, Ecombox chọn cách tự định nghĩa lại một thị trường mới: hạ tầng vận hành chuyên sâu cho tệp doanh nghiệp thương mại điện tử đang trên đà tăng trưởng. Theo đúng triết lý của Thiel, chiến lược khôn ngoan nhất là khởi đầu bằng một thị trường ngách có vẻ nhỏ nhưng đang bị bỏ ngỏ, giải quyết triệt để nỗi đau của họ để thống trị và tạo ra một vị thế độc quyền cục bộ. Khi bạn đã trở thành một thế lực không thể thay thế trong cái ngách đó, bạn mới dùng nó làm bệ phóng để nuốt trọn các mảng lân cận. Đó mới là con đường xây dựng một doanh nghiệp công nghệ bền vững và tôi hướng tới.
Bình luận ()