"Mùa len trâu"

Tuần trước, tôi vô tình lướt thấy một đoạn cắt của bộ phim Mùa len trâu trên Facebook. Lớn lên ở Cà Mau, sông nước vốn đã ăn sâu vào máu, nên những khung hình mênh mông nước trong phim lập tức giữ sự chú ý của tôi. Tôi quyết định lên YouTube tìm xem trọn vẹn tác phẩm này để coi người ta kể về quê hương mình ra sao.

Mùa len trâu không phải là một bộ phim mới. Phim ra mắt vào năm tôi sinh ra (2004) và đã giành vô số giải thưởng điện ảnh danh giá ở cả trong và ngoài nước. Phim được chuyển thể từ những truyện ngắn trong tập Hương rừng Cà Mau của nhà văn Sơn Nam. Nhắc đến Sơn Nam là nhắc đến một "ông già Nam Bộ" người đã dành cả đời để đi, để ghi chép về miền Nam.

Nhiều người thế hệ sau khi nghe tựa phim có thể sẽ thắc mắc "len trâu" rốt cuộc là gì. Theo lời giải thích của nhà văn Sơn Nam, chữ "len" trong tiếng Khmer có nghĩa là đi tự do, do đó "len trâu" có nghĩa là cho đàn trâu đi tự do. Miền tây vào mùa nước nổi, nước lụt dâng cao ngập trắng ruộng nên cả người và trâu đều không còn chỗ ở. Để cứu bầy trâu khỏi cảnh chết đói, những người nông dân buộc phải lùa đàn trâu rời khỏi nhà, đi đến những vùng đất cao ráo hơn để tìm cỏ cho chúng ăn. Cuộc di cư này kéo dài lênh đênh từ cánh đồng ngập nước này sang cánh đồng khác, và họ chỉ có thể quay về khi nước đã rút cạn.

Coi phim, điều tôi ấn tượng đầu tiên là sự trưởng thành của con người qua biến cố. Thông qua nhân vật Kìm, chúng ta thấy hình ảnh một người thanh niên bị đẩy vào môi trường khắc nghiệt tột cùng, phải lùa bầy trâu đi tìm cỏ giữa mùa nước nổi nhiều tháng trời. Bầy trâu là tài sản, là sinh mệnh của cả gia đình. Qua từng sự kiện dồn dập, từ những trận ẩu đả giành bãi cỏ đến những lần đối mặt với cường hào ác bá, Kìm từ một chàng trai ngây thơ buộc phải chai sạn và học cách giành giật sự sống.

Bộ phim cũng đập tan cái định kiến lãng mạn hóa của nhiều người về một miền Nam trù phú, thiên nhiên ưu đãi gieo hạt nào lên hạt nấy. Trái lại, thiên nhiên miền Nam đầu thế kỷ 20 trong phim hiện lên với sức mạnh hủy diệt và cực kỳ tàn nhẫn. Qua đó, ta mới thấy dải đất hiền hòa, phì nhiêu của hiện tại đã phải đánh đổi bằng bao nhiêu mồ hôi, máu, nước mắt và cả mạng sống của những thế hệ mở đất.

Nhưng chính giữa cái khắc nghiệt khốn cùng đó, tính cách hào sảng và tinh thần tương thân tương ái của người miền Nam lại bộc lộ rõ nhất. Chi tiết làm tôi suy nghĩ nhiều nhất là cảnh hai ông bà lão sẵn sàng cho Kìm cái cối xay gạo để giằng xác cha cậu xuống nước. Đất ngập nên không chôn được nên phải làm cách đó. Cái cối xay lúc bấy giờ là tài sản quý giá nhất và là công cụ mưu sinh, nhưng họ lại sẵn sàng mang ra để san sẻ nỗi đau với một người dưng nước lã.

Bộ phim phác họa một ý chí vượt qua nghịch cảnh phi thường của người miền Nam trước các cuộc bể dâu. Không chỉ đối phó với cơn thịnh nộ của thiên nhiên, họ còn phải chống chọi với những biến động dồn dập của lịch sử, của áp bức bóc lột. Dù bị dồn vào đường cùng, bị tước đoạt nhiều thứ, bị bóng tối bủa vây, họ vẫn bám trụ, xoay sở và kiên cường tìm cách sống tiếp.

Về mặt nghệ thuật, tôi thấy thực sự vui khi được nghe giọng miền Nam xuyên suốt một tác phẩm điện ảnh. Các diễn viên không hề có nét gồng mình để diễn hay cố tình nhấn nhá tạo kịch tính. Thậm chí là những tiếng chửi thề nghe chân thật và tự nhiên hệt như lời ăn tiếng nói ngoài đời của ông bà tôi dưới quê.

Đóng lại tab YouTube, đọng lại trong tôi không chỉ là dư âm của một tác phẩm điện ảnh hay, mà là một sự biết ơn sâu sắc dành cho thế hệ đi trước. Nhìn lại lịch sử, ông bà ta đã mang thân mình mở đất, khai hoang, đánh cược cả mạng sống để bám rễ ở phương Nam này và để lại cho con cháu một nền tảng vững chãi như ngày hôm nay. Tôi cũng biết đất đai nhà tôi hiện tại là được thời ông cố, ông sơ khai hoang. Bất cứ vùng đất nào, hay thế hệ nào cũng sẽ phải trải qua những thăng trầm thời đại riêng. Tôi kỳ vọng rằng, người miền Nam và toàn thể người dân Việt Nam, sẽ luôn duy trì được cái tinh thần kiên cường, hào sảng và sức sống vượt lên nghịch cảnh đó để vững vàng bước qua bất kỳ cuộc bể dâu nào trong tương lai.