Hai tuần trước tôi có dịp đi Vũng Tàu. Tôi có leo Núi Nhỏ (hay còn gọi là núi Tao Phùng) để lên Tượng Chúa Kitô Vua. Trên hành trình hơn 900 bậc thang đá lên đỉnh núi đó tôi có dịp suy ngẫm về một vấn đề mà bấy lâu dây dứt trong lòng. Mặc dù đường lên đỉnh núi được làm rất đẹp, có bậc thang rất dễ đi. Nhưng với tình hình sức khoẻ tôi và mấy anh em trong team toàn thức khuya nên chinh phục nó rất khó khăn.
Tôi nhận ra rằng, khi đứng dưới chân núi thứ ta nhìn thấy thường chỉ là đá, những thân cây, những con dốc nối tiếp nhau và đỉnh núi. Mọi thứ ở rất gần nhưng lại rời rạc. Tay ta có thể chạm vào từng phiến đá, cảm nhận độ ẩm của không khí, hay biết con đường trước mặt dốc như thế nào. Nhưng mà ta lại hoàn toàn không biết về hình dạng thực sự của ngọn núi đó. Muốn nhìn thấy trọn vẹn nó, ta buộc phải đi ra xa. Ngọn núi lúc ấy hiện ra rõ ràng hơn, nhưng đồng thời, nó cũng trở nên xa lạ hơn.
Tôi nghĩ cách con người nhìn nhận một sự việc cũng vận hành theo đúng cơ chế đó.
Khi đang ở bên trong một vấn đề, chúng ta thường bị ngập trong thông tin. Ta biết rõ ai đã nói câu gì, cuộc họp nào đã xảy ra, quyết định nào khiến cục diện thay đổi. Ta cảm nhận trực tiếp áp lực, sự thất vọng, những bất đồng. Nhưng biết nhiều chi tiết không đồng nghĩa với việc nhìn thấy toàn bộ sự việc. Đôi khi chính vì đứng quá gần, ta bị mắc kẹt trong góc nhìn của riêng mình. Một thất bại mà ta cứ ngỡ bắt nguồn từ một biến cố lớn, khi nhìn lại, hóa ra đã được gieo mầm từ hàng chục lựa chọn nhỏ nhặt trước đó. Rất khó để định đoạt rạch ròi ai đúng, ai sai. Chỉ là mỗi người đang đứng ở một sườn khác nhau của cùng một ngọn núi.
Tôi từng có một thời gian dài vật lộn và không thể hiểu vì sao một số chuyện trong quá trình làm startup lại diễn ra theo chiều hướng như vậy. Khi còn ở bên trong, tôi nhìn mọi quyết định qua lăng kính trách nhiệm của một người sáng lập. Tôi phải tìm dòng tiền, giữ cho công ty sống sót, bảo vệ tinh thần của anh em và cố gắng chứng minh với thế giới rằng con đường mình chọn vẫn còn cơ hội. Ở vị trí đó, mọi thứ đều mang tính sống còn và cực kỳ cấp bách. Ta không có độ lùi thời gian để suy xét xem một quyết định sẽ được nhìn nhận thế nào từ năm hay bảy góc độ khác nhau. Phần lớn thời gian, ta chỉ cố tìm một con đường để công ty có thể đi tiếp sang ngày mai.
Chỉ sau khi một dự án kết thúc, một vài người rời đi và bản thân tôi bước sang một chu kỳ mới, tôi mới bắt đầu vỡ lẽ về những gì đã thực sự xảy ra. Tôi nhận ra có những người rời đi không phải vì họ thiếu niềm tin, mà vì họ nhìn thấy những rủi ro tôi không chịu thấy. Khoảng cách thời gian và không gian đã cho tôi một đặc quyền mà tại thời điểm đó tôi không có: góc nhìn đa chiều.
Nhưng cái nghịch lại nằm ở chỗ: khi tôi có đủ sự bình tĩnh để nhìn sự việc từ nhiều phía, tôi đã không còn thuộc về nó nữa. Tôi có thể hiểu rõ hơn, nhưng vĩnh viễn không thể mang nhận thức của hiện tại quay về quá khứ để đưa ra một lựa chọn khác. Có lẽ sự trưởng thành luôn vận hành theo cách khắc nghiệt như vậy. Đáp án chỉ xuất hiện sau khi bài toán đã kết thúc.
Điều này không chỉ đúng trong thương trường. Trong một mối quan hệ, khi còn ở trong đó, chúng ta rất dễ bị cái tôi và cảm xúc bao phủ. Ta nhớ cực kỳ rõ mình đã bị tổn thương ra sao, nhưng lại không cảm nhận được suy nghĩ người đối diện. Đến khi lùi đủ xa để thấu hiểu rằng mỗi người đều có những giới hạn thì mối quan hệ ấy đôi khi cũng đã không còn. Với gia đình cũng vậy. Có những quyết định của cha mẹ mà khi còn nhỏ ta thấy vô lý đến mức áp đặt. Phải đợi đến khi lớn lên, bắt đầu gánh trên vai trách nhiệm ta mới lờ mờ hiểu được họ. Nhưng ngay tại thời điểm ta có được sự cảm thông đó, ta đã vĩnh viễn bỏ lại tuổi thơ phía sau.
Chúng ta thường rao giảng với nhau rằng muốn hiểu một sự việc thì phải có góc nhìn đa chiều. Tôi đồng ý, nhưng tôi cho rằng điều đó khó hơn lý thuyết. Thực tế là không một ai có thể thật sự đứng ở mọi phía cùng một lúc. Ngay cả góc nhìn của người đứng ngoài cuộc cũng chưa bao giờ là chân lý cuối cùng. Bên ngoài nhìn vô giúp chúng ta bình tĩnh hơn, khách quan hơn, nhưng nó cũng vô tình làm ta đơn giản hóa vấn đề. Đứng từ xa, ta rất dễ phán xét rằng họ đáng lẽ phải làm thế này, không nên làm thế kia. Vì vậy, sở hữu góc nhìn đa chiều không phải là cố gắng leo lên một vị trí cao hơn để phán xét tất cả. Nó chỉ đơn giản là năng lực thừa nhận rằng góc nhìn của chính mình luôn có giới hạn.
Nhận ra được điều này thực chất không giúp tôi giành lại được những gì đã mất, nhưng nó cứu tôi khỏi sự dằn vặt. Nó giúp tôi ngừng tự đày đọa bản thân bằng những giả định "giá như ngày đó mình quyết định khác đi". Bởi vì ở ngay tại thời điểm đó, khi chìm trong tâm bão tôi chỉ có bấy nhiêu đó và tôi đã làm điều mà tôi tin là tốt nhất. Xa hơn nữa, sự tự nhận thức này giúp tôi bỏ đi cái tôi phán xét. Khi chấp nhận rằng góc nhìn của mình và của bất kỳ ai cũng luôn bị giới hạn, tôi học được cách bớt gay gắt với những lựa chọn của người khác.
Nhìn xa khỏi ngọn núi, thực ra còn ẩn chứa một lớp nghĩa khác đó là sự chủ động tách biệt bản thân khỏi những cục diện mà mình đã hoàn toàn bất lực. Đi xa khỏi ngọn núi lúc này không còn thuần túy là để tìm kiếm một góc nhìn đa chiều nữa. Nó dạy ta cách buông bỏ. Ta để ngọn núi được làm ngọn núi, để sự việc diễn ra theo cách nó phải diễn ra.
Bạn cần đăng ký trả phí để bình luận.