Hôm nay, lúc dọn dẹp đống tài liệu cũ, tôi vô tình tìm lại được bản phác thảo phát triển sản phẩm Project D của Tensoract từ năm 2021. Bản tài liệu này có đầy đủ các phần từ phân tích nhu cầu thị trường cho đến lộ trình phát triển dài hạn. Việc này lập tức làm tôi nhớ về thời điểm bản thân còn là học sinh lớp 12, mới bắt đầu tìm hiểu về cách vận hành một công ty công nghệ.
Nhìn lại tài liệu cũ, tôi muốn nhấn mạnh một quan điểm: tổ chức và lưu trữ tài liệu chuyên nghiệp là yếu tố sống còn đối với startup. Ở giai đoạn đầu, chúng ta thường có thói quen trao đổi mọi thứ qua tin nhắn vì sự tiện lợi và nhanh chóng. Tuy nhiên, tin nhắn rất dễ trôi và làm thất thoát thông tin. Khi cần tìm lại lý do đưa ra một quyết định mọi người sẽ không có cơ sở để đối chiếu. Tại Tensoract hiện tại, chúng tôi sử dụng nền tảng Outline docs để chuẩn hóa toàn bộ tài liệu nội bộ. Phương châm làm việc của chúng tôi rất rõ ràng: chat không có ý nghĩa, mọi thứ bắt buộc phải được viết ra docs để lưu trữ thành tài sản tri thức lâu dài cho công ty.
Giờ quay lại Project D đó. Về bản chất, Project D được định hình là một hệ quản trị cơ sở dữ liệu. Nó xuất phát từ một bài toán thực tế: mọi thực thể kinh doanh từ cửa hàng tạp hóa nhỏ đến doanh nghiệp lớn đều liên tục phát sinh dữ liệu mua bán, nhập hàng hằng ngày. Nhu cầu của các doanh nghiệp vừa và nhỏ là số hóa đống dữ liệu đó với chi phí thấp nhất mà không cần duy trì một đội ngũ IT. Giải pháp tôi đưa ra khi đó là một nền tảng SaaS mô hình B2B, cho phép người dùng tự tạo bảng ghi, thiết kế trường dữ liệu và xây dựng form bằng các thao tác kéo thả logic trực quan. Thời điểm học lớp 12, tôi hoàn toàn không biết đến khái niệm no-code hay low-code, chỉ đơn thuần tập trung giải quyết bài toán tùy biến dữ liệu theo nhu cầu khách hàng. Sau này khi dấn thân sâu vào ngành, tôi mới biết mô hình mình phác thảo chính là một nền tảng no-code.
Mặc dù kế hoạch được thiết kế rất quy mô, thậm chí có cả lộ trình tiến lên Big Data và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, nhưng tôi đã quyết định dừng dự án này. Lý do lớn nhất là tôi đã nhận thấy rào cản từ phía người dùng. Sản phẩm no-code đòi hỏi người sử dụng phải có tư duy về logic dữ liệu để tự tùy biến. Nhưng thực tế tại thị trường Việt Nam, đa số chủ doanh nghiệp vừa và nhỏ không có thời gian hoặc năng lực để làm việc đó. Họ sẽ quay lại yêu cầu đội ngũ Tensoract phải cấu hình và xây dựng sẵn mọi thứ theo ý họ. Nếu chiều theo hướng này để có doanh thu, công ty phát triển sản phẩm SaaS sẽ ngay lập tức biến thành một công ty làm dịch vụ outsource. Việc này đi ngược lại định hướng cốt lõi và không phù hợp với năng lực hấp thụ của thị trường lúc bấy giờ, nên dự án bị hủy bỏ. Sau này, tôi cũng tận mắt chứng kiến một startup theo mô hình này ở Việt Nam vào khoảng năm 2023 và họ cũng sụp đổ vì lý do tương tự.
Từ câu chuyện của Project D, tôi rút ra bài học về cách tìm kiếm và kiểm chứng ý tưởng cho startup. Sai lầm phổ biến của các tech founder là thường yêu sản phẩm của mình hơn là yêu vấn đề của khách hàng. Họ có thể nhốt mình trong phòng để code ra một hệ thống rất vĩ mô nhưng lại bỏ qua bước mang sản phẩm ra thị trường để kiểm tra xem có ai sẵn sàng trả tiền hay không. Ý tưởng chỉ chiếm 1% thành công, 99% còn lại nằm ở quá trình validate thực tế. Khi kiểm chứng một ý tưởng, founder cần đánh giá toàn diện từ năng lực sử dụng của khách hàng cho đến việc mô hình kinh doanh đó có sẵn sàng scale-up hay không. Nếu nhận thấy rào cản quá lớn hoặc sản phẩm không phù hợp với dung lượng thị trường, việc dứt khoát hủy bỏ dự án là quyết định cần thiết để bảo toàn nguồn lực. Còn nếu như bạn đã thấy nó sai mà quyết bám víu thì sẽ phải gặp rất nhiều vấn đề kinh khủng như tôi đã từng gặp ở Deligent. Bạn có thể đọc chuỗi bài viết dưới đây để tìm hiểu về nó.
Thịnh Võ Quốc
Đã hơn 5 năm trôi qua kể từ ngày tôi viết những dòng draft đầu tiên cho ý tưởng đó. Project D hiện tại chỉ là một tài liệu tham khảo trong kho lưu trữ của công ty. Tuy nhiên, điều quan trọng là tôi và Tensoract vẫn giữ nguyên vẹn tinh thần thực tế, sự kỷ luật trong quy trình lưu trữ tài liệu, và năng lực liên tục thử nghiệm, validate các ý tưởng mới với thị trường như thuở ban đầu.
Bình luận ()