Hôm nay, thằng em trai hỏi tôi: làm sao để tập trung đọc những tài liệu dài mà không bị quên hay phân tâm. Nhìn thói quen sử dụng điện thoại của nó, tôi lập tức nghĩ đến hệ lụy của những đoạn video ngắn trên mạng. Việc liên tục tiêu thụ các nội dung ngắn, mỗi đoạn kéo dài chưa tới một phút đang thực sự tàn phá khả năng chú ý của người trẻ. Khi não bộ quen với việc được mớm thông tin liên tục từ việc vuốt màn hình, nó sẽ mất đi năng lực xử lý những nội dung dài và phức tạp.
Câu hỏi của nó tự nhiên làm tôi nhớ lại tuổi thơ của mình ở quê. Hồi đó ở Cà Mau, nhà tôi xài cái TV thùng, loại màn hình lồi và nặng. Thời đó sóng truyền hình rất yếu. Dù có xoay cái ăng-ten râu trên nóc nhà cỡ nào thì TV cũng chỉ bắt được đúng hai đài là truyền hình Cà Mau và VTV1. Hôm nào thời tiết tốt, hên lắm mới vớt được sóng chập chờn của VTV3.
Không có mạng, không có điện thoại, cũng không có hàng trăm kênh giải trí để chuyển liên tục khi chán. Thời đó, đài chiếu gì thì xem nấy. Tôi thường xuyên ngồi xem những bộ phim tài liệu hay các chuyên đề lịch sử kéo dài một, hai tiếng đồng hồ trên VTV1. Tôi xem chăm chú và gần như có thể nhớ lại chi tiết mọi diễn biến trong đó. Lúc bấy giờ, tôi xem đơn thuần vì ở quê không có sự lựa chọn nào khác.
Nhưng bây giờ nhìn lại, tôi nhận ra chính cái TV thùng với hai kênh ít ỏi đó đã giúp mình. Bối cảnh thiếu thốn vô tình trở thành một môi trường ép buộc não bộ phải rèn luyện. Nó âm thầm hình thành cho tôi năng lực ngồi yên, kiên nhẫn tiếp nhận và xử lý một luồng thông tin dài. Khả năng tập trung không phải là một loại tài năng thiên bẩm, nó giống như một loại cơ bắp cần được tập luyện mỗi ngày. Khi bạn đã quen với việc theo dõi một vấn đề xuyên suốt hàng giờ đồng hồ từ lúc nhỏ, tự nhiên việc lớn lên ngồi đọc một bản báo cáo dài mười trang hay tập trung viết một bài phân tích sâu trở thành chuyện hết sức bình thường.
Tôi nói thẳng với thằng em, và đây có lẽ cũng là điều tôi muốn nhắn nhủ với nhiều bạn trẻ bây giờ: muốn lấy lại khả năng tập trung thì phải chủ động bớt lướt ba cái video ngắn lại. Bớt lạm dụng AI để tóm tắt hay phân tích hộ mọi thứ. Não mình mà cứ quen dựa dẫm vào những thứ dọn sẵn đó thì dần dần sẽ lười biếng.
Thay vì vuốt màn hình vô thức, hãy tập thói quen tiêu thụ những nội dung đòi hỏi sự kiên nhẫn. Tập ngồi yên đọc một tài liệu dài, đọc một cuốn sách. Dành thời gian theo dõi các bản tin thời sự nghiêm túc, lắng nghe một bộ phim tài liệu hay xem một tác phẩm điện ảnh dài từ đầu đến cuối mà không bấm tua nhanh. Ban đầu chắc chắn sẽ chán, ngứa ngáy tay chân vì không quen. Nhưng cứ ép bản thân làm vậy, từ từ nó sẽ cải thiện. Đừng để những thuật toán cướp mất đi khả năng cơ bản nhất của con người là tư duy.
Bình luận ()